Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) hazırlanan “Akran Zorbalığı ile Mücadele” raporu, eğitim sisteminde köklü değişikliklerin habercisi oldu. Son yıllarda okullarda artan zorbalık vakaları, fiziksel şiddet, siber zorbalık ve dışlama gibi sorunlar, yetkilileri kapsamlı bir eylem planı hazırlamaya yöneltti. Raporda yer alan önerilerin yasalaşması halinde Türkiye’de okul temelli zorbalıkla mücadelede hem dijital hem de pedagojik açıdan yeni bir dönem başlayacak.

MÜFREDATA ZORUNLU DERS GELİYOR: “EMPATİ VE SOSYAL BECERİLER”
Raporun en dikkat çeken maddelerinden biri, müfredata eklenecek yeni zorunlu ders oldu. “Empati ve Sosyal Beceriler” adıyla hayata geçirilmesi planlanan ders, ilkokul ve ortaokul seviyesinde haftada 2 saat olarak uygulanacak. Dersin içeriğinde şu başlıklar yer alacak:

Duyguları tanıma ve ifade etme

Empati kurma becerileri

Etkili iletişim ve aktif dinleme

Çatışma çözme ve arabuluculuk

Farklılıklara saygı ve kapsayıcılık

Dijital ortamda saygılı davranış kuralları

Uzmanlara göre bu adım, yalnızca zorbalığı azaltmakla kalmayacak, aynı zamanda öğrencilerin duygusal gelişimine de doğrudan katkı sağlayacak. Eğitimciler, erken yaşta kazandırılacak sosyal becerilerin, zorbalık davranışlarının önlenmesinde en etkili yöntemlerden biri olduğunu vurguluyor.

DİJİTAL GÜVENLİK SİSTEMLERİ: “ALO ZORBALIK HATTI” VE “DİJİTAL İMDAT BUTONU”
Raporda dikkat çeken bir diğer başlık ise dijital güvenlik sistemleri oldu. Okullarda hayata geçirilmesi planlanan “Alo Zorbalık Hattı” sayesinde öğrenciler, maruz kaldıkları zorbalık olaylarını kimliklerini gizleyerek bildirebilecek. Bu hat, 7 gün 24 saat boyunca psikolojik danışmanlar ve sosyal hizmet uzmanları tarafından yönetilecek.

Bununla birlikte tablet ve cep telefonlarına entegre edilecek “dijital imdat butonu” ile öğrenciler, acil bir durumda tek tuşla konum bilgilerini aileleri, okul yönetimi ve güvenlik birimleriyle paylaşabilecek. Bu uygulama özellikle şu durumlar için devreye girecek:

Fiziksel şiddet anında

Tehdit veya korkutma durumunda

Öğrencinin kendini güvende hissetmediği herhangi bir ortamda

YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ TAKİP SİSTEMİ
Sistem, yapay zekâ desteğiyle daha da güçlendirilecek. Okullarda kullanılan dijital platformlar ve eğitim yazılımları üzerinden yapay zekâ algoritmaları, öğrencilerin davranış kalıplarını analiz edecek. Riskli davranışların erken aşamada tespit edilmesi ve olası zorbalık vakalarına hızlı müdahale edilmesi hedefleniyor.

Yapay zekâ sisteminin yapabilecekleri arasında şunlar yer alıyor:

Öğrencilerin yazışmalarında anormal veya saldırgan dil kullanımını tespit etme

Sürekli dışlanan veya yalnızlaşan öğrencileri belirleme

Zorbalık mağdurlarının akademik ve sosyal performansındaki ani düşüşleri analiz etme

Okul içi dijital platformlarda siber zorbalık içeriklerini otomatik filtreleme

Uzmanlar, yapay zekânın veri gizliliği ve mahremiyet konusundaki hassasiyetine dikkat çekerek, sistemin yalnızca izin verilen çerçevede ve etik kurallar gözetilerek çalıştırılacağını belirtiyor.

FİZİKSEL GÜVENLİK ÖNLEMLERİ YAYGINLAŞIYOR
Raporda fiziksel güvenlik önlemleri de geniş yer buldu. Okul koridorları, teneffüs alanları, spor salonları, yemekhaneler ve okul çevresinde kamera sistemlerinin yaygınlaştırılması öngörülüyor. Mevcut kamera sistemlerinin sayısı artırılacak ve mevcutların yüksek çözünürlüklü, kayıt süresi uzun sistemlerle değiştirilmesi planlanıyor.

Ayrıca:

Okullarda güvenlik görevlisi sayısı artırılacak

Özel güvenlik personeline zorbalık vakalarına müdahale eğitimi verilecek

Okul giriş-çıkışlarında kimlik doğrulama sistemleri güçlendirilecek

Mahalle bazlı “çocuk dostu danışmanlık” birimleri kurulacak

Danışmanlık birimleri, sadece okul saatleriyle sınırlı kalmayarak, öğleden sonra ve hafta sonlarında da hizmet verecek. Bu birimlerde psikologlar, sosyal hizmet uzmanları ve rehber öğretmenler görev yapacak.

ZORBALIK YAPAN ÖĞRENCİLER İÇİN REHABİLİTASYON SÜRECİ
Düzenleme yalnızca mağdur öğrencileri değil, zorbalık davranışı sergileyen öğrencileri de kapsıyor. Raporda, cezai yaklaşımın tek başına yeterli olmadığı, zorbalık yapan öğrencilerin rehabilite edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Bu kapsamda devreye alınacak programlar:

Öfke kontrolü eğitimleri: Saldırgan davranışların altında yatan öfke ve hayal kırıklığı duygularıyla başa çıkma becerileri

Empati geliştirme atölyeleri: Rol oyunları ve grup çalışmalarıyla başkalarının duygularını anlama kapasitesini artırma

Sosyal beceri eğitimleri: Sağlıklı arkadaşlık ilişkileri kurma, sınır koyma ve olumlu iletişim yöntemleri

Bireysel psikolojik danışmanlık: Tekrarlayan zorbalık davranışlarının altında yatan travma veya gelişimsel sorunların ele alınması

Ayrıca riskli davranışların düzenli analizlerle erken aşamada belirlenmesi için rehberlik servislerinin yetkileri ve kapasitesi artırılacak. Her okulda, zorbalık vakalarını izleyen ve önleyici programlar hazırlayan bir “Okul Güvenlik Ekibi” oluşturulması planlanıyor.

RAPORUN DİĞER ÖNEMLİ BAŞLIKLARI
Veli Eğitim Programları: Okullarda düzenlenecek seminerlerle velilere, çocuklarındaki zorbalık belirtilerini tanıma ve doğru müdahale yöntemleri öğretilecek.

Öğretmen Eğitimleri: Tüm öğretmenler, zorbalık vakalarını tanıma, raporlama ve sınıf içinde müdahale etme konusunda sertifikalı eğitimlerden geçirilecek.

Siber Zorbalıkla Mücadele: Bilişim teknolojileri derslerine “siber zorbalık farkındalığı” modülü eklenecek. Öğrencilere, sosyal medyada karşılaştıkları zorbalık durumunda nereye başvuracakları ve kanıtları nasıl saklayacakları öğretilecek.

Akran Arabuluculuk Programı: Ortaokul ve liselerde gönüllü öğrenciler “akran arabulucu” olarak eğitilecek. Bu öğrenciler, küçük çaplı anlaşmazlıklarda arkadaşları arasında köprü görevi görecek.

UZMANLARDAN DEĞERLENDİRMELER
Eğitim psikolojisi alanında çalışan uzmanlar, raporu “oldukça kapsamlı ve çok boyutlu” olarak nitelendiriyor. İstanbul Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ayşe Yılmaz, “Zorbalık sadece okul içinde olan bir şey değil. Dijital alem, okul çevresi, hatta eve kadar uzanıyor. Bu yüzden müdahalenin de çok boyutlu olması gerekiyor. Raporda bunu görüyoruz” dedi.

Ancak bazı uzmanlar, yapay zekâ destekli takip sistemlerinin mahremiyet konusunda hassasiyet oluşturabileceği uyarısında bulunuyor. Eğitim Teknolojileri Derneği Başkanı Dr. Mehmet Karaca, “Sistem ne kadar etik çerçevede kurulursa kurulsun, verilerin üçüncü taraflarla paylaşılmaması ve öğrencilerin rızası dışında kullanılmaması çok önemli” ifadelerini kullandı.

YASALAŞMA SÜRECİ VE BEKLENTİLER
Raporda yer alan önerilerin önümüzdeki yasama döneminde Meclis gündemine gelmesi bekleniyor. Milli Eğitim Bakanlığı yetkilileri, pilot uygulamaların 2025-2026 eğitim öğretim yılında belirlenen 10 ilde başlatılacağını, tüm yurtta uygulamanın ise 2026-2027 yılından itibaren aşamalı olarak devreye gireceğini açıkladı.

Yeni düzenlemelerin hayata geçmesiyle birlikte:

Okullarda zorbalık vakalarının yüzde 50 oranında azalması hedefleniyor

Öğrencilerin okula aidiyet duygusunun güçlenmesi bekleniyor

Devamsızlık ve okul terk oranlarının düşmesi öngörülüyor

Siber zorbalık şikayetlerinin daha hızlı ve etkin şekilde çözülmesi amaçlanıyor

Eğitimde daha güvenli ve sağlıklı bir ortam oluşturulması için atılan bu adımların, öğrencilerin psikolojik ve sosyal gelişimini doğrudan etkilemesi ve gelecekte daha empatik, saygılı ve dayanışma içinde bir toplum inşasına katkı sağlaması bekleniyor.